پست الکترونیکتماس با مانقشه سایتصفحه اصلیEnglishعربیورود اعضاsa1
 
۱۳۹۸ شنبه ۱۶ آذر
اتحادیه مرکزی تعاونی های روستائی و کشاورزی ایران با در اختیار داشتن کارخانجات تولیدی مواد غذایی آیدا و صنایع تبدیلی مرکبات همچنین کشت صنعتهای جیرفت و شهید رجایی دزفول آمادگی خود را برای تامین انواع مرکبات ،صیفی جات ، مواد غذایی ، انواع حبوبات و نهاده های کشاورزی ،ماشین آلات کشاورزی اعلام می نماید
الگوهاي مديريتي نظام بهره‌برداري و ارزش‌هاي نوين حاكميت شركتي در خدمت شركت‌هاي كشت و صنعت


الگوهاي مديريتي نظام بهره‌برداري و ارزش‌هاي نوين حاكميت شركتي در خدمت شركت‌هاي كشت و صنعت

1398/05/20

✍️دكتر حسين شيرزاد

❇️ در دهه‌هاي گذشته ، اگرچه گذار از كشاورزي سنتي و معيشتي به كشاورزي صنعتي و همچنين اقتصادي نمودن توليد به عنوان يكي از سياست‌هاي راهبردي در بخش كشاورزي مطرح بوده است، با اين حال، عليرغم سرمايه‌گذاريهاي انجام شده و طرح‌هاي عمراني كه در قالب توسعه زيرساخت‌هاي كشاورزي يا عمران روستايي به مرحله اجرا درآمده، بهره‌وري از منابع و عوامل توليد، بويژه بهره‌وري از منابع كميابي چون آب، خاك و كارآيي عواملي نظير ماشين‌هاي كشاورزي و... در حد مناسب ارتقاء نيافته و در پروسه گذار از كشاورزي سنتي و واحدهاي خرد و پراكنده به كشاورزي تجاري متكي به نظام‌هاي بهره‌برداري كشاورزي پيشرفته، انتظارات برآورده نشده است.

❇️ به عبارت ديگر مفهوم كشاورزي تجاري، هنوز در مقياس گسترده عملياتي نشده به گونه‌اي كه امروزه ما شيوه توليد سرمايه‌داري را بدون تكامل مناسبات حقوقي سرمايه‌دارانه در توليد كشاورزي برگزيده‌ايم در حاليكه شركت‌هاي پرقدرتي در حوزه توليد نداريم. البته اين گفته بدين معنا نيست كه كشاورزي ايران در حال حاضر، ساختار معيشتي دارد. در واقع چنانچه شاخص‌هايي مانند كشت محصولات تجاري يا توليد به منظور فروش را در نظر بگيريم، كشاورزي ايران در دهه‌هاي اخير گذار كاملي از وضعيت معيشتي به شرايط تجاري را طي كرده است. اما يكي از چالش‌هاي اصلي در حال حاضر اين است كه كشاورزي تجاري در كشور ما، به گونه‌اي ناموزون صورتبندي شده است.

❇️ در نتيجه از يك طرف روند خردي، تغيير كاربريها و پراكندگي قطعات زمين و از سوي ديگر زنجيره‌هاي ناكارآمد توليد، فرآوري، مصرف و بازاررساني باعث شده است تا انباشت ناكارآمدي كارآيي پايين با كليت نظام كشاورزي رابطه‌اي ديالكتيكي برقرار كند. بنابراين واحدهاي تجاري به دلايل مختلفي نتوانسته‌اند به بنگاههاي حرفه اي تجاري (كسب و كار) تبديل شوند و يك دليل عمده مسئله حد نصاب‌هاي فني و اقتصادي است كه از يك سو به دليل فضاي تنگ مقياس اقتصادي، توان آنها محدود بوده و از طرفي، نهادهاي كسب و كار در بخش كشاورزي، توسعه يافتگي لازم از منظر حاكميت شركتي را نداشته و نتوانسته‌اند يك نظام تجاري زنجيره‌اي از توليد به مصرف را ايجاد نمايند.

❇️ لذا براي مواجهه با چالش‌هاي مذكور، توسعه نهادها و نظام‌هاي توليدي- تجاري بعنوان مكانيزم‌هاي اصلي براي توسعه بخش ضروري بوده و اصولا الگوهاي مختلف نظام‌هاي بهره‌برداري نيز به همين منظور طراحي شده‌اند. اين الگوهاي شركت داري، اعم از تعاوني‌هاي توليد، شركت‌هاي سهامي زراعي و كشت و صنعتها هريك داراي ويژگي‌ها و ابعاد حقوقي، توليدي و مديريتي خاص هستند كه مي‌توانند به تناسب مكان، جغرافيا، اقليم، نظام زراعي، نظام اجتماعي، نظام حقوقي و غيره در هر پهنه توليدي مورد اجرا گذارده شوند. در هزاره سوم، كشاورزي در كشورهاي پيشرفته و مترقي با اتخاذ رويكردهاي نوين حاكميت شركتي و به كارگيري منابع و تكنولوژي جديد به نظام‌هاي توليد كارآ و بهره‌وري دست يافته است.

❇️ به عبارت ديگر در كشاورزي صنعتي، شاخص‌هاي مهمي نظير كيفيت توليد، پايداري منابع، ارتقاء بهره‌وري و پايداري زنجيره ارزش اقتصادي توليد مورد تأكيد است. از سوي ديگر، در حالي كه مسئله سلامت و رشد كيفيت توليدات كشاورزي با توجه به "اولويتهاي اجتماعي" و "تعادل پايدار محيط زيستي" از مهمترين الزامات حوزه كشاورزي است اما تحولات پارادايمي در مفهوم و كاركردهاي بخش كشاورزي است كه ما را ناگزير از بكارگيري فناوري پيشرفته، بومي سازي فناوري‌هاي نوين با كمك توسعه بخش خصوصي مي‌كند. اما در ديدگاه سنتي، فرآيند توسعه كشاورزي، توسط "نهادهاي دولتي" به معني "تكيه به دولت" هژموني دارد. در حالي كه در ادبيات و رويكردهاي نوين، " توسعه كشاورزي " با "مشاركت و مديريت مردم" و" حمايت دولت " مفهوم مي‌يابد. 

⬅️به بيان ديگر، امروزه نقش دولت‌ها به "تسهيلگر توسعه" تغيير يافته است. بديهي است كه در اين راستا، مي‌بايست مشوق ها، يارانه ها و رانتها را بصورت هدفمند و مشروط به بزرگ مقياس شدن اراضي از طريق شركتهاي كشت و صنعت اختصاص داد نه به اشخاص منفرد...

 

❇️ در پي تغيير و تحولات مفاهيم بنيادي در بخش كشاورزي، نقش عوامل و منابع توليد نيز دستخوش دگرگوني‌هايي شده است به طوري كه در نظام نوين كشاورزي، عوامل جديدي وارد چرخه توليد شده و در منظومه اقتصاد كشاورزي قرار گرفته‌اند زيرا نهادهاي توليد نياز به" سرمايه‌گذاري و اعتبارات" داشته و علاوه براين، براي استفاده از تكنولوژي جديد و فراگيري شيوه‌هاي كشاورزي نوين، مقوله آموزش و مديريت توليد در سطح خرد و عنصر سرمايه در سطح كلان، ضرورت پيدا مي‌كنند. از سوي ديگر، ما در بخش كشاورزي با چالش‌هاي داخلي و سلطه نهادهاي بين‌المللي هم روبروايم كه مهمترين آنها شامل خردي و پراكندگي اراضي، كمبود مديريت كارآمد، نازل بودن بهره‌وري آب و راندمان توليد است.

❇️ در اين زمينه كشاورزي ما با آسيب‌هاي زيست محيطي ناشي از استفاده بي رويه از كود و سموم شيميايي، تخريب خاك كشاورزي، پايين بودن سطح مكانيزاسيون و تكنولوژي، تغيير كاربري اراضي كشاورزي، ضعف و محدوديت مفرط صنايع كشاورزي، مهاجرت نيروي جوانان روستايي به شهرها در كنار افزايش روزافزون جمعيت، از جهت عدم تناسب با عوامل توليد كشاورزي، موضوع حياتي امنيت غذايي و در سطح جهاني با مسائل پيچيده‌اي نظير "جهاني شدن اقتصاد" ، " عضويت در سازمان تجارت جهاني (WTO) ، "رقابت در بازار آزاد " و "تجاري شدن كشاورزي " مواجه است؛ مسائل و موضوعاتي كه در درجه نخست، نظام‌هاي پيشرفته در بدنه بهره‌برداران كشاورزي را طلب مي‌كند.

❇️ ازطرفي ناديده گرفتن اين چالش‌ها و عدم توجه به سازماندهي و ساماندهي نظام‌هاي مناسب و كارآمد بهره‌برداري از عوامل توليد كشاورزي و صنايع وابسته، سياستگذاري و برنامه ريزي در اين راستا براي متولي بخش كشاورزي و كشور مسئله‌ساز و غيرممكن بوده و از سوي ديگر، براي برون رفت از مسائل فوق و احتراز از مشكلات پيش رو، توجه به واحدهاي كشاورزي صنعتي و به بيان متداول امروزي " كشت و صنعت ها " ضرورت يافته است. به همين منظور از سالها قبل، با بهره‌گيري از تجارب مؤثر بين‌المللي، ايجاد بستر قانوني براي تشكيل و توسعه شركت‌هاي كشت و صنعت جديد در كشاورزي ايران مورد توجه مسئولين و متوليان امر قرار گرفته است.

❇️ در مجموعه قوانين كشور به ويژه قانون اساسي، سياست‌هاي كلي و مدون نظام و در قوانين برنامه توسعه پس از انقلاب بر افزايش توليدات كشاورزي و ضرورت ايجاد تحول كيفي در ساختار كشاورزي از وضعيت سنتي به شرايط مدرن و سودآور تأكيد فراوان شده و در قوانين خاص و آيين‌نامه ها نيز به تشكيل الگوهاي نوين نظام‌هاي بهره‌برداري كشاورزي در جهت جلوگيري از خرد شدن زمين و يكپارچه سازي اراضي، نقش مشوق ها، بخصوص كمك بلاعوض دولت اشارات دقيقي بعمل آمده كه شايد بتوان گفت در تاريخ كشاورزي كشور، هيچگاه لزوم چنين تحولي كيفي و ساختاري، هماهنگ و همسو با توسعه همه جانبه و پايدار در سطح ملي تا اين اندازه مورد توافق همگان نبوده است. 

❇️ توجه به توضيحات ارائه شده و وجود بسترهاي مناسب قانوني كه به مصاديقي از آن اشاره خواهيم كرد، وزارت جهاد كشاورزي را بر آن داشت تا در برنامه پنجساله پنجم گام‌هاي اساسي در جهت اصلاح نظام‌هاي بهره‌برداري از زمين و تحقق كشاورزي صنعتي در قالب توسعه كشت و صنعتها را طرح‌ريزي نمايد. برخي از اين قوانين؛ سياست‌هاي كلي مصوب مجمع تشخيص مصلحت مورخ 1384 ، بند 35 سياست‌هاي كلي برنامه پنجم و ششم، بند ب ماده 194 و ماده 140 قانون برنامه پنجم توسعه، قانون گسترش كشاورزي در قطب‌هاي كشاورزي مصوب خرداد ماه 1354، قانون و آيين‌نامه اجرايي جلوگيري از خرد شدن اراضي كشاورزي و ايجاد قطعات مناسب فني-اقتصادي مصوب 1385 بوده‌اند.

⬅️توسعه واحدهاي بزرگ كشت و صنعت با جلب سرمايه‌هاي ايراني و خارجي در برنامه عمراني چهارم ( 1347 تا 1351 ) قبل از انقلاب اسلامي مورد توجه دولت قرار گرفت و در سال 1347 " قانون تأسيس شركت‌هاي بهره‌برداري در اراضي زير سدها " به تصويب مجلسين وقت رسيد و در همان زمان در منطقه دزفول و " اراضي آبخور سد دز " به اجرا گذارده شد...

 

❇️ همانگونه كه اشاره شد يكي از روش‌هاي نوين و آزمون شده كشاورزي در سطح ملي و بين‌المللي، برنامه تأسيس كشت و صنعت هاست. واحدهاي كشت و صنعت با ادغام فعاليت‌هاي كشاورزي با صنايع پيشين و پسين وابسته، موجبات بهره‌مندي توليدكننده از درآمد بيشتر و ارزش افزوده مواد و محصولات خام كشاورزي را از طريق تبديل و بسته‌بندي، عمل آوري، نگهداري و عرضه مستقيم به بازار فراهم آورده و با حذف حلقه‌هاي واسط، بنفع مصرف‌كننده نيز عمل مي‌كنند. بعبارت ديگر، يك واحد كشت و صنعت، اساسا" بصورت زنجيره‌اي خدمات و فعاليت‌هاي قبل از مرحله توليد تا مرحله عرضه محصول به بازار مصرف و حتي رساندن بدست مصرف كننده را در برنامه جامع خود لحاظ مي‌نمايد.



❇️ در بخش‌هاي پيشين عنوان شد كه نخستين شركت‌هاي كشت و صنعت در كشور ما، طي سال‌هاي دهه چهل فعاليت خود را آغاز كردند. گفتني است كه در قراردادهاي تنظيمي بمنظور جلب سرمايه‌هاي بخش خصوصي در اين حوزه، دولت متعهد بود براي اراضي واگذاري كه در اجاره 30 ساله سرمايه‌گذاران قرار مي‌گرفت، كانال‌هاي انتقال آب را تا حد مزارع 100 هكتاري و جاده‌هاي دسترسي را براي واحدهاي هزار هكتاري آماده نمايد. " انتقال شبكه برق " و " تسهيلات گمركي " براي ورود ماشين آلات از ديگر تعهدات دولت در اين قراردادها بود. سرمايه‌گذار نيز متعهد بود سرمايه لازم را كه مي‌بايست با مشاركت سرمايه ايراني همراه مي‌شد در 5 سال اول، تأمين و به مصرف برساند.

❇️ احداث كانال‌هاي توزيعي آب درون مزرعه، تسطيح اراضي و تجهيز مزارع، جاده‌هاي داخلي مزرعه، ايجاد اشتغال مستقيم بازاي هر هكتار يك نفر و استفاده از كاركنان خارجي حداكثر تا 3 درصد نيز از الزامات سرمايه‌گذار اين طرح‌ها بود. اما پس از انقلاب اسلامي به موجب مصوبه قانوني "مالكيت و بهره‌برداري از اراضي واقع در آبخور سد دز و قرارداد كشت و صنعت" از اين شركت‌ها خلع يد شد و اراضي مربوطه، در دو واحد 5 هزار هكتاري به دو شركت كشت و صنعت وابسته به وزارت كشاورزي به نام‌هاي؛ "شهيد رجايي" و "شهيد بهشتي" و بقيه به زارعان صاحب نسق قبلي و اشخاص به قطعات خرد منتقل شد. شركت‌هاي كشت و صنعت خصوصي كه مورد خلع يد قرار گرفتند، عبارت بودند از؛

❇️ شركت‌هاي «ايران آمريكا»، «ايران كاليفرنيا»، «شل-كات» و شركت بين‌المللي «ايران و كله» كه در آبخور سد دز در دزفول راه اندازي شده بودند. اگرچه عمليات زيربنايي مورد تعهد كشت و صنعت هاي مستقر در دزفول با رعايت استانداردهاي فني و مهندسي در دست انجام بود، ليكن تناسب لازم را با تعهدات زماني قرارداد نداشت. علاوه بر شركت‌هاي خصوصي يادشده، اولين شركت كشت و صنعت دولتي براي توليد شكر از نيشكر در اراضي هفت تپه خوزستان نيز در سال 1339 به بهره‌برداري رسيد. شركت‌هاي كشت و صنعت " نيشكر كارون " ، " مغان " ، صنعت پارس " و " كشاورزي و دامپروري سفيد رود " در نيمه دوم دهه 1340 و نيمه اول دهه 1350 با سرمايه و مديريت دولتي تشكيل و فعال شدند. 

❇️ همچنين شركت كشت و صنعت نيشكر «ميان آب دزفول» نيز كه قبل از انقلاب اسلامي عمليات برنامه‌ريزي و اجراي آن آغاز شده‌بود، طي سال‌هاي بعد از انقلاب به بهره‌برداري كشاورزي رسيد و بدليل نزديكي، محل تصفيه توليدات اين شركت، كارخانه نيشكر هفت تپه بوده‌است. دو شركت كشت و صنعت شهيد رجايي و شهيد بهشتي و هفت شركت كشت و صنعت نيشكر وابسته به شركت توسعه نيشكر و صنايع جانبي، پس از انقلاب اسلامي در دهه 1360 و 1370 با مشاركت بانك‌ها و توسط وزارت كشاورزي به بهره‌برداري رسيده‌اند. در مجموع شكل گيري اين شركت‌ها طي سالهاي متمادي از اثرات و پيامدهاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، فني و زيست محيطي برخوردار بوده‌ كه بررسي و ارزيابي جداگانه‌اي را مي‌طلبد.

⬅️اين شركت‌ها از نظر عملكرد توليد در زمينه هاي مختلف، نتايج معتنابهي داشته‌اند، به طوري كه كشت و صنعت هاي شهيد رجايي و شهيد بهشتي به عنوان بهترين واحدهاي توليدي منطقه شناخته شده و متوسط عملكرد فعاليت‌هاي توليدي آنان، اغلب از متوسط منطقه در حد قابل توجهي بالاتر بوده است.

 

❇️ علاوه بر كشت و صنعتهاي شهيد رجايي و شهيد بهشتي، عملكردهاي قابل قبول توليدي در شركت‌هاي كشت و صنعت " مغان " ، " جيرفت " و نيشكرهاي " خوزستان " نيز مشهود بوده‌ است. البته برخي نارسايي‌ها در " نيشكر كارون " يا " سفيد رود " مشاهده مي‌شود كه عمدتاً به اعمال سياست‌ها، رفتارها و مديريت‌هاي آنها ارتباط پيدا مي‌كند. شايان ذكر است شاخص عملكرد توليد نيشكر مربوط به شركت توسعه نيشكر خوزستان در دوراني از فعاليت آن، در سطحي بمراتب فراتر از انتظار نيز ديده شده است. البته طي دو دهه گذشته تعدادي از هولدينگ ها و كشت و صنعتهاي بخش عمومي كشور هم در زمينه‌هاي مختلف شكل گرفته كه تعداد آنها به 7 شركت كشاورزي بزرگ مقياس مي‌رسد.



❇️ لازم به يادآوري است كه هم اكنون در سطح كشور 16 واحد كشت و صنعت دولتي و شبه دولتي راه اندازي و يا با سرمايه‌گذاري بخش خصوصي ايجاد شده و فعاليت دارند. اين واحدها عبارتنداز؛ كشت و صنعت دامپروري مغان - كشت و صنعت پارس - كشت و صنعت جيرفت - كشت و صنعت سفيد رود - كشت و صنعت شهيد رجايي - كشت و صنعت شهيد بهشتي - كشت و صنعت نيشكر هفت تپه- كشت و صنعت نيشكر نيشكر كارون - كشت و صنعت نيشكر ميان آب - كشت و صنعت نيشكر امام خميني - كشت و صنعت نيشكردهخدا - كشت و صنعت نيشكرغزالي - كشت و صنعت نيشكرفارابي - كشت و صنعت نيشكر دعيل خزايي - كشت و صنعت نيشكراميركبير - كشت وصنعت نيشكر ميرزا كوچك خان.

❇️ بدون شك، امروزه بنا به دلايل و ضرورت‌هاي توسعه به واحدهاي كشت و صنعت خصوصي و ترويج آنها در كشور با همكاري نهادهاي مالي همچون بانك كشاورزي و ديگر شركت‌هاي سرمايه‌گذار نيازمنديم. از طرفي بواسطه وجود زمينه‌هاي تجربي مناسب در جهت ارزشيابي عملكرد نظام‌هاي گوناگون بهره‌برداري و شناخت ابعاد عملياتي انواع اين نظام‌ها در ايران، امكان كسب هرگونه اطلاع دقيق آماري و فني درخصوص ويژگي‌ها و كم و كيف مكانيزم عملكردي آنها فراهم آمده است. در واقع مي‌توان گفت كه بخش كشاورزي ايران، دست كم در دوران بعد از اصلاحات ارضي اوايل دهه 1340 تا به امروز، انواع متعددي از نظام‌هاي بهره‌برداري و گونه‌هاي متفاوتي از الگوهاي مختلف آن را تجربه كرده است.

❇️ لذا با توجه به همين تجارب تاريخي و در پي مطالعات تحقيقاتي و ارزشيابي‌هاي اخير انجام شده توسط سازمان مركزي تعاون روستايي ايران و محققين ذيربط، انواع نظام‌هاي بهره‌برداري مطلوب و مناسب با شرايط امروز ايران مشخص و توصيه شده‌اند. بنابراين امروزه با توجه به نتايج اين گونه تحقيقات با اطمينان بيشتري مي‌توان نسبت به انتخاب و نهادينه سازي نظام‌هاي بهره‌برداري مطلوب در كشاورزي ايران اقدام نمود. بطوريكه مي‌توان با جرأت فراوان گفت در هيچ زماني به اندازه امروز زمينه اجرايي مؤثر، براي ايجاد تحولي كيفي در ساختار كشاورزي از طريق نهادمندي نظام‌هاي بهره‌برداري مناسب در جهت تحقق اهداف كلان توسعه بخش كشاورزي و روستايي فراهم نبوده است.

❇️ در يك عبارت علمي و ساده بايد گفت؛ گسترش منطقي سطح زير كشت، رشد توليد و بويژه افزايش ميزان بهره‌وري از آب و خاك و نيز سود اقتصادي حاصله در واحد سطح با حفظ و پايداري منابع، موكول و مشروط به استقرار نظام‌هاي بهره‌برداري نوين و آزمون شده در ايران است. علاوه بر اين، تجارب گرانبهاي ملي و بين‌المللي به ما مي‌آموزد كه هيچ عاملي به اندازه انتخاب نوع نظام و ويژگي‌هاي آن در كم و كيف عملكرد كشاورزي و ثبات مؤلفه‌هاي توأمان رشد و توسعه آن موثر نبوده و نيست و از اين رو، دستيابي به روش‌هاي يادشده، نظير كشت و صنعتهاي غيردولتي، درحقيقت پاسخ به نيازهاي اساسي جامعه كشاورزي، تأمين پايدار امنيت غذايي و كمك به حفظ استقلال كشور است. 

⬅️اقدام در جهت افزايش #توليد_اقتصادي از طريق گسترش اراضي نوآباد پاياب سدها و سطح زير كشت همراه با بهبود روزافزون عملكردها، تنها در قالب نظام‌هاي بهره‌برداري نوين، منتج به نتايج قابل قبول است چرا كه با متقضيات جديد جامعه بهره‌بردار و شرايط خاص سرمايه‌گذاري در بخش كشاورزي ما تطابق حداكثري داشته و با لحاظ معيارهاي اجتماعي- فرهنگي به افزايش كمي و بهبود كيفي محصولات كشاورزي در چشم انداز توسعه پايدار بخش كشاورزي كمك شاياني خواهد نمود. 

 

امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
-------سایت سازمان مرکزیطز
سازمان مرکزی
بیمه تکمیلیغل
بیمه
فروشگاه الکترونیکی12
فروشگاه
فروش ویژه کودآهنicon
سامانه باغداران
Powered by DorsaPortal